Toen ik in 2003 voor het eerst naar Iran ging om er te studeren, wonen en werken was Maziar een van de eerste die ik ontmoette. Hij nodigde me uit voor feestjes waar ik tal van inspirerende mensen ontmoetten; kunstenaars, journalisten, filmmakers, etc. Niet alleen door Maziars vriendschap, ook door zijn prachtige documentaires en scherpe artikelen leerde ik verschillende kanten van Iran kennen.

‘Filmmakers, kunstenaars, eigenlijk iedereen in Iran is een koorddanser. Je balanceert continue tussen wat wel en niet kan,’ vertelde Maziar me. Hij verstaat de kunst van het koorddansen als geen ander. Ondanks vergaande restricties wist Maziar de afgelopen decennia diepgravende documentaires en reportages over uiterst gevoelige onderwerpen te maken.

‘Het is mijn missie het eenzijdige beeld van Iran te veranderen, en de werkelijkheid in al zijn complexiteit te tonen,' zei Maziar. Als volleerd koorddanser wist hij censuur te vermijden, toegang te krijgen tot diverse bronnen -van kritische individuen tot leden van het establishment- maar vooral, altijd een gebalanceerd beeld voor het voetlicht te brengen. Wellicht wist hij mede daarom problemen met de autoriteiten altijd te voorkomen.

Tot 21 juni 2009. Om zeven uur ’s ochtends werd Maziar door veiligheidsfunctionarissen uit het huis van zijn moeder opgehaald en meegenomen naar een onbekende locatie. Hij was als geaccrediteerde journalist in Iran om de presidentsverkiezingen van 12 juni voor Newsweek te verslaan. Sinds zijn arrestatie verbleef hij in eenzame opsluiting in de beruchte Evin gevangenis, zonder toegang tot zijn advocaat of contact met familieleden. Slechts een enkele keer werd hem toegestaan te bellen met zijn moeder en hoogzwangere vrouw Paola Gourley.

118 dagen en bijna 13 uur zat Maziar in de cel, waarvan 107 dagen in eenzame opsluiting. Op 17 oktober werd Maziar vrijgelaten, drie dagen later kwam hij in Londen aan, waar op 27 oktober zijn dochter geboren werd. Hij leerde de zwartste kant van het regime kennen; kreeg de absurdste beschuldigingen ( 'You are a special spy, a media spy' ) te horen, werd fysiek en psychologisch gemarteld.

In “Then they came for me” schrijft Maziar niet alleen over zijn eigen gevangenschap, maar ook over zijn familiegeschiedenis die getekend is door activisme, verzet en opsluiting. Zijn vader zat onder het regime van de Shah in de gevangenis, zijn zus onder dat van de Shah èn Khomeini. In al die woelige jaren is zijn (inmiddels bejaarde) moeder rots in de branding. 'Ashgal, vuilnis,' roept ze de mannen na die haar zoon van zijn bed komen lichten.

Over wat zijn opsluiting met hem heeft gedaan, schrijft en vertelt Maziar niet alleen openhartig, maar ook met zijn karakteristieke bijtende gevoel voor humor en haarscherpe observaties. Hilarisch en schrijnend tegelijk zijn de passages waarin Maziar de obsessies van zijn ondervrager – die hij steevast Mr. Rosewater noemt – beschrijft; New Jersey en Thaise masseuses. De dubbele moraal, stuitende onwetenheid en het fanatisme dat uit de gesprekken met zijn ondervrager naar voren komt, geven ook een interessante inkijkje in de aard van het huidige Iraanse regime.

Maziar te gast bij de Daily Show: